Tag: Gwy

Chwyldro mewn llywodraethu?

Os oes un peth rwy’n angerddol amdano, mae’n ymwneud â dysgu gan eraill a mabwysiadu arfer da yng Nghymru cyn gynted â phosibl. Mae gennym heriau strwythurol, demograffig a newid hinsawdd enfawr, ac ni ddylem ddisgwyl i arfer da esblygiadol leddfu ein problemau cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol.

Yn flaenorol, roeddwn i’n Gadeirydd Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru (CCC) a gynhaliodd astudiaeth sylweddol i sut i liniaru effeithiau llifogydd yng Nghymru yn y tymor hir. Enw’r adroddiad yw “Adeiladu gwydnwch i lifogydd yng Nghymru” ac un o’r argymhellion oedd i Lywodraeth Cymru:

“erbyn 2026, treialu a sefydlu Partneriaethau Dalgylch rhanbarthol/lleol”.

Mae nifer o gyfeiriadau eraill at ddulliau dalgylch yn yr adroddiad, megis argymhelliad arall i “symleiddio cynlluniau Rheoli Risg Llifogydd ac Erydiad Arfordirol yn strategaethau gwydnwch dalgylchoedd”, a’r gydnabyddiaeth bod “llywodraethu risg llifogydd… yn cael ei rwystro ymhellach gan ddull dameidiog o weithio rhanbarthol a dalgylchoedd”.

Beth ddylai Partneriaeth Dalgylch ei wneud?

Wrth gwrs, mae hi’n ddyddiau cynnar iawn eto i Bartneriaeth Dalgylch Taf(f) (TCP), ond dyma rai awgrymiadau pennaf o’r adroddiad NICW hwnnw:

1. Dod â disgyblaethau eang ynghyd, drwy dimau dalgylch, gyda chefnogaeth cynrychiolaeth gyhoeddus gynhwysol gan gynnwys tirfeddianwyr mawr, busnesau a datblygwyr (tai), i gydlynu ymatebion dalgylch integredig ar draws yr amgylchedd dŵr.
2. Helpu i sefydlu cydweithrediad cadarnhaol gyda thirfeddianwyr a’r gymuned ffermio.
3. Cefnogi cynlluniau peilot ar raddfa fach i brofi a mireinio dulliau tra hefyd yn peilota dull dalgylch tebyg i Ystad Knepp ar gyfer Dalgylch Mega Bannau Brycheiniog (BBMC). Defnyddio’r cynlluniau peilot i ddangos manteision model gwahanol i unigolion, busnesau, sefydliadau, er mwyn meithrin gwydnwch hirdymor ar raddfa fawr.
4. Defnyddio Rheithgorau Dinasyddion, gan gynnwys Rheithgor Ieuenctid, i gynnull grwpiau lleol i ddylanwadu ar benderfyniadau ynghylch addasu i newid hinsawdd ar gyfer eu cymuned.

Mae’r uchod yn ddyheadol ac mae’n gwbl bosibl na fydd y TCP yn gallu bodloni pob un ohonynt, ond byddwn yn sicr yn anelu’n uchel, ac fel y gallwch weld o’r cynllun ‘ffyrdd o weithio’ cychwynnol, rydym wedi ceisio dod ag ystod eang o grwpiau a rhanddeiliaid perthnasol i mewn, gyda llawer o aelodaeth y grwpiau hyn i’w chadarnhau eto.

Adeiladu pontydd ar draws Cymru a thu hwnt

Mae sawl partneriaeth dalgylch yn ne Cymru, gan gynnwys ein dau gymydog agosaf yn y de-ddwyrain, sef Partneriaeth Dalgylch Wysg (UCP); a Phartneriaeth Dalgylch Gwy (WCP) sydd hefyd yn cwmpasu ardaloedd mawr o Swydd Henffordd.

Byddwn yn dysgu llawer gan ein dwy Bartneriaeth Dalgylch arall; mae’r WCP wedi bod yn gweithredu ers 2014, a’r UCP ers 2023. Fodd bynnag, yn gyffredinol, mae Cymru y tu ôl i Loegr yn y dull arfer da hwn, sydd wedi mabwysiadu ‘Dull sy’n Seiliedig ar Ddalgylchoedd’ (CaBA) ar draws pob un o’r 100+ o ddalgylchoedd.

Mae CaBA yn disgrifio ei hun fel ‘menter gynhwysol, dan arweiniad cymdeithas sifil, sy’n gweithio mewn partneriaeth â’r llywodraeth, awdurdodau lleol, cwmnïau dŵr, busnesau a mwy, i wneud y mwyaf o werth naturiol yr amgylchedd’. Cafodd y fframwaith ei beilota gan Defra yn 2012 a’i gyflwyno’n genedlaethol y flwyddyn ganlynol, felly mae ganddo bellach ymhell dros ddegawd o brofiad sefydliadol y tu ôl iddo.

Mae un ffigur ar y CaBA yn sefyll allan: mae partneriaethau CaBA, ar gyfartaledd, wedi denu mwy nag wyth gwaith eu buddsoddiad craidd cychwynnol o ffynonellau ariannu eraill. Mae hwn yn hanes llwyddiannus wedi’i adeiladu ar yr hygrededd sy’n dod o ddod â chynifer o sectorau o amgylch un bwrdd, ac o’r cynlluniau dalgylch, wedi’u hategu gan dystiolaeth gadarn, y mae pob partneriaeth yn eu datblygu.

Yn union fel yr ydym yn dadlau dros roi sail briodol i bartneriaethau dalgylch yma yng Nghymru, mae CaBA wedi gwneud yr un ddadl yn ddiweddar yn Lloegr. Yn ei ymateb i’r Comisiwn Dŵr Annibynnol (Adolygiad Cunliffe), galwodd CaBA am fandad cryfach a mwy o gyllid ar gyfer partneriaethau dalgylch, gan nodi’r rôl y gallent ei chwarae mewn unrhyw fodel llywodraethu yn y dyfodol ar gyfer rheoli tir a dŵr. Felly er ein bod ni’n dal i fyny, mae’n amlwg y gall ein ffrindiau yn Lloegr weld gwelliannau pellach i fudiad sefydledig ledled Lloegr. Mae hyn yn awgrymu y gallem ni ddefnyddio ein statws fel dechreuwr hwyr fel cyfle i ddysgu o – ac osgoi – rhai o’r camgymeriadau anochel a fydd wedi’u gwneud gan yr arloeswyr yn y dull hwn.

Mae’r TCP yn dal i ddod o hyd i’w draed ond nid ydym ni’n dechrau o ddim byd. Mae degawd o gof sefydliadol ar afon Gwy, dull cyd-ddylunio ffres ar afon Wysg, a dros ddeng mlynedd o dystiolaeth gan CaBA ar yr hyn sy’n gweithio mewn gwirionedd ar raddfa dalgylch. Os gallwn ni fenthyg y gorau o’r tri, efallai y bydd gan Bartneriaeth Dalgylch Taf fantais ar y chwyldro mewn llywodraethu sydd ei angen arnom.

Mae amseroedd cyffrous o’n blaenau!

---

Delwedd y clawr trwy garedigrwydd David Clubb. Barn David Clubb, Cadeirydd Annibynnol Partneriaeth Dalgylch Taf, a fynegir yma.